1.3 Kısrak Seçiminde Genetik Faktörler
Nerede kalmıştık? Kısrak ve Aygır tercihlerimizden bahsedecektik. İşe yatırım yapacağımız kısrak profilini belirleyerek başlayalım.
Kısrağımızda genetik aktarımla kaybolmayacak veya seyrelmeyecek tek şey vardır:
– Mitokondriyal DNA (mtDNA)
Bu da bize kısrak seçimimizde önemli bir kural koyar:
– Güçlü ve üretken kısrak familyalarına sahip kısrakları tercih etmek
Bir diğer dikkat etmemiz gereken konu ise kısrağımızda otozomal veya X-bağlantılı dominant bozuklukların bulunmamasıdır. Kendisi koşmamış, kardeşleri ve yavruları yarı yarıya koşmamış veya yarış başarısı gösterememiş kısrakların otozomal veya X-bağlantılı dominant bozukluk taşıyor olması muhtemeldir. Bu durumda kısrağın yakın anne familyası kontrol edilip tespit edilen açık yarış başarılarıyla üretkenlik teyit edilmelidir.
Şimdi, ilk adım olarak, güçlü bir kısrak familyası tercihi ile mtDNA’mızı garanti altına aldık. Ayrıca kısrağın yakın anne familyasının üretkenliğini kontrol ederek otozomal veya X-bağlantılı dominant bir bozukluğun olmadığını da doğruladık.
Bir sonraki adımımız ise kusurlu olmadığını doğruladığımız X-DNA ve Otozomal DNA’nın SIRADAN olma ihtimalini de olabildiğince düşürmek olmalı. Bunu başarmak için de kısrağımızın pedigrisinde otozomal DNA ve X-DNA kaynağı olabilecek isimleri bilmemiz gerekiyor.
Otozomal DNA kaynakları aslında çok açıktır. Kısrağımız 4-X pedigrisindeki 16 atasının hepsinden birkaç otozomal DNA almıştır. (Ortalama 1.94)
Örneklendirmek gerekirse Peri Lina 1 ve 13 numaralı otozomal DNA ları Fappiano’dan, 9, 16 ve 27 numaralı otozomal DNA’ları Bamburi’den 2, 18, 18, 31 numaralı otozomal DNA’ları ise Nureyev’den almış olabilir.
Hayır, yazım hatası yapmadım! İki tane 18 var. Hatırlayalım, kısrağımızın 31 çift otozomal kromozomu var. Nureyev pedigride iki defa yer aldığı için daha fazla sayıda kromozom geçirmesi muhtemel. Öte yandan Nureyev hem baba hattında hem de anne hattında olduğundan aynı numaralı aynı otozomal kromozomu geçirmesi de ihtimal dahilinde. (1/512)
İste bu ihtimal 1/512 gibi düşük bir değer olduğu için Peri Lina’da Nureyev Linebreedig’i var diyoruz. Eğer bu ihtimal 1/32 gibi yüksek bir değer olsaydı buna inbreeding diyecektik.
Peki ihtimalen iki aynı numaralı otozomal kromozomun aynı atadan geliyor olması ne gibi sonuçlar doğurabilir? Önce arkasındaki mekaniği öğrenelim.
Aynı iki otozomal kromozoma sahip olmak her genin aynı özellikte bir çifti mevcut demektir. Bu da tüm resesif özelliklerin etkinleşmesi anlamına gelir. Kromozomun içindeki genlerle ilişkili bir resesif genetik hastalık söz konusu ise anne sadece taşıyıcı olsa da yavrusu bu hastalıktan etkilenecektir.
– Mesela insanlarda çocukların gelişememesine yol açan “Kistik fibrozis”, otozomal resesif bir hastalıktır.
Yakın akraba evliliklerinin bilinen sonuçlarının birçoğu bu mekaniğe dayanır. Yetiştiricilikte yakın akraba eşleşmelerinin tercih edilmemesinin sebebi de bu risklerdir.
Nihayetinde amaç başarılı bir aygırın veya kısrağın olabildiğince çok ama aynı numaralı ve aynı olmayan otozomal DNA’sını alabilmektir.
– Enable’da yetiştiricilik şansı tutmuş görünüyor.
İhtimalen 24 Sadler’s Wells otozomal kromozomundan ya hiçbiri aynı denk gelmedi ya da denk gelen kromozomda otozomal resesif bir bozukluk bulunmuyordu. Böylece neredeyse Sadler’s Wells’e kardeşi (32) kadar yakın genetikte bir kısrak dünyaya gelmiş oldu.
X-DNA aktarımı ise çok daha karmaşık bir konu. Öncelikle X-bağlantılı bir resesif kusurun aygır hattında ilerlemesi pek mümkün değil. Nedeni ise yarış performansını etkileyecek bir X-bağlantılı kusurun, tek X kromozomu olan erkek tayların koşu performansını, dolayısıyla aygır olma şansını mutlaka etkileyecek olması. Genellikle aygırların en iyi koşuculardan seçildiğini de düşünürsek aktarılan X-DNA’ların kusurlu olmadığını varsayabiliriz.
– X-bağlantılı resesif bozukluk olan kırmızı-yeşil renk körlüğünü tek X kromozomu olan erkeklerde %7-10 oranında görünürken kadınlarda %0.49-1 oranında görülür.
Şimdiye kadar kusurlu genlerden kaçındık artık fark yaratan üstün nitelikli genleri bir araya getirme zamanı. Erkek tayların X-DNA kaynağı 1., 2. ve 3. kısrak babalarının anne tarafındaki isimlerdir. X-DNA kaynaklarını tabloda yüzde ihtimalleri ile birlikte görebilirsiniz.
Devamında istatistik devreye girer. Yapmamız gereken, önem sırasına göre 1., 2., 3. kısrak babalarının kısrak babalığı vasfını kanıtlamış olmasına dikkat etmek. Kullanılabilecek yöntem dünya çapında grup yarış başarısı gösteren safkanların kısrak babası istatistiklerini tutmak.
Burada kısrak babalığı vasfını, aygır babalığı vasfı ile de karıştırmamak gerekir. #Galileo, #Dubawi, #DeepImpact, #FastnetRock ve #IntoMischief. Dünyanın lider aygırları! Gözden kaçan önemli bir ortak özellikleri var.
Bu beş şampiyon aygırın anne tarafında herhangi bir kısrak babası söyleyebilir misiniz ki baba hattında soyunu devam ettirmiş ve değerli aktif aygır yavruları olsun. Ben söyleyeyim, tek bir istisna dahi yok. Bu da şunu gösterir
– En üst seviyede kısrak babalığı ve aygır babalığı vasfı birbirinden tamamen ayrışmıştır.
Yavruları büyük hayal kırıklığı yaratan şampiyon kısrak #Zenyatta’nın 1. ve 2. kısrak babaları Street Cry (Street Sense) ve Kris S (Epiphaneia) ise baba hattında aktif aygırlar.
Benim görüşüm, bu pedigri profilinin şampiyon dişi koşucular için uygun ama şampiyon yavru verecek kısraklar için uygun olmadığı yönünde. Belki de neden Listed galibi kısraklar G1 galibi kısraklardan daha iyi yavru veriyor sorusunu da cevaplar nitelikte bir çıkarım.
